Pota Focal Intergaelic Global Glossary Terminologue Phrasomatic
sea | eas | seac | sead | seal | seam
Gluais TíHouse Glossary Gluais Beo!Beo! Glossary TeasárasThesaurus BriathraVerbs
pioc pós réitigh rith saothraigh scaoil scríobh seas seol síl sín siúil siúl snámh socraigh stop suigh tabhair tag taispeáin taitnigh
seas
01 A 01.1
stand
N1
AGS
A
(DIR)
suas
I do shuí síos, i do sheasamh suas nó i do luí siar a bhíonns tú? CC: M-5-01-12
B'éigean dhom fanacht i mo sheasamh, go dtí a raibh sé ceathrú don dó gur thosaigh an chéad chluiche, an cluiche mionúr. CC: M-5-08-03
01.2
stand
N1
AGS
P1
LOC
ag
Tháinig muid aniar ag siúl oíche amháin, seachtar nó hochtar againn, agus bhí muid ina seasamh ag an gcoirnéal. CC: SP-4-02-09
Agus nuair a chuaigh mé isteach sa leaba, bhí an bhean réitithe suas ansin ina seasamh ag posta na leapan. CC: MI-6-11-14
Ach nuair a chuadar soir go Scríb thar chrosbhóthar Scríb, bhí an fear agus an bhean ina seasamh ann. CC: LC-3-13-29
01.3
stand
N1
AGS
A
LOC
taobh amuigh
P1
LOC
timpeall
Bulk mhór daoine, ina seasamh taobh amuigh timpeall an tí. CC: TM1-4-01-27
01.4
stand
N1
AGS
A
taobh istigh
P1
idir
Ach chuaigh mé soir agus bhí cailín ansin ag seasamh taobh istigh, idir an claí agus an carr. CC: FO-7-05-06
01.5
stand
N1
AGS
P1
LOC
le: crann
Agus chonaic sé an fear seo, ina sheasamh le crann agus capall bán aige, seanghearrán mór bán. CC: LC-7-02-06
Bhoil bhí reithe mór ag na Blácaigh, agus an fear a mbeadh a lá oibre déanta aige chuirfí ina sheasamh suas leis an gcrann sin é agus scaoilfí amach an reithe seo. CC: M-6-20-01
Diabhal blas a rinne mé ach siúl soir go deas réidh, agus cnap a bhualadh ar dhoras na mná rialta, agus siúl soir thairis, agus seasamh le crann. CC: SP-4-02-10
02
stand
N1
AGS
P1
TER
faoi
Shiúil sé soir agus sheas sé faoin sceach, tama(i)ll, ansin, is soir leis agus ag caint leis féin is dóigh go ndeachaigh sé isteach. CC: FO-7-08-12
04
stand
N1
AGS
P1
PRT
ar: cosa, drioball
P2
EXP
ar
Ach, "Áh a dhiabhail" arsa mise "seachain a seasfainn ar do dhrioball. CC: TM2-8-08-01
Cuimhnímse bóthar ag tosaí píosa ón mbaile againn, agus bhí fear ag teacht le breathnú ina ndiaidh, agus bhí bulc acu ag teacht (ina ndiaidh) agus d'ionsaíodh sé ar ais agus bhíodh sé ag rá leo gan a bheith ag seasamh ar chosa air. CC: FO-5-01-08
05
stand
N1
AGS
P1
LOC
i: doras
Sheas bean rialta sa doras. CC: SP-4-02-10
Agus ó theach go teach agus, sheasadh muid sa doras, 'sén port a bhíodh againn … CC: SP-5-07-02
06
queue up
N1
AGS
P1
LOC
i: líne
Ach d'innis sé 'chuile shórt síos agus suas do Naomh Peadar, agus d'úirt Naomh Peadar leis seasamh sa líne, go dtagadh sé ar a turn. CC: RM-6-19-04
07
stand
N1
AGS
P1
ASS
le chéile
Agus, bhí an bheirt ina seasamh le chéile agus thagadh garda agus d'imeodh sé agus thagadh ceann eile ach d'imigh duine acu, is níor fhan ann ach ceann, agus, d'éirigh leo. CC: FO-4-22-07
08
N1
AGS
Agus, scoilt sí a chloigeann faoin gcrann agus thit sé as a sheasamh. CC: LC-3-03-20
Is beag nár thit mé as mo sheasamh, bhí mé chomh faiteach sin mar gheall air go mba é mo chéad rása é CC: LC-6-07-03
B 01
stand
N1
cloch
P1
LOC
ag
Agus bhí cloch mhór an t-am sin ina sheasamh ag ceann na céibhe mar a déarfá, beag nach raibh sí chomh hard le fear. CC: LC-3-13-10
02
stand
N1
teach
A
(LOC)
Tá an teach ina sheasamh i gcónaí. CC: CR-1-08-09
Balla Khelly a thugann siad air, d'fheicfeá anonn trasna é. Agus níor thit aon chloch ariamh dhó, tá sé ina sheasamh ansiúd, agus níor thug aonduine aon chloch leis. CC: CR-1-09-01
Tá a fhios agam go maith go raibh droichead na bhForbacha ina sheasamh, ach bhí droichead Bhearna briste … CC: S-3-03-03
C 01
N1
ribe
A
LOC
Adj
TER?
díreach
Tá ribe amháin díreach ina seasamh thuas ann, i lár báire díreach. CC: MI-7-10-12
02
stand still
N1
AGS
Adj
TER?
díreach
Ní bhíonn siúl ar bith anois acu, ach ina seasamh díreach. CC: MI-3-04-04
03
position, place
N1
maide
P1
(LOC)
i
Timpeall's naoi gcoisméig ó chéile, bíonn dhá mhaide curtha ina seasamh sa talamh. CC: SP-4-05-07
Churtaí postaí ina seasamh, agus pleainc ó phosta go posta, agus pleainc eile trasna … CC: TM1-1-05-06
Bhoil, nuair a bheidh sin déanta ansin agat, má bhíonn aimsir bhreá ann, faoi cheann trí nó ceathair de laethanna, beidh sí sin le crossáil arís agat, leagfaidh tú fód ar an talamh, agus dhá fhód ina sheasamh. CC: LM-3-09-07
04
position, place
N1
crú
A
(DIR)
suas
P1
LOC
in aghaidh
Má chuireann tú an crú thart timpeall ar an maide, comhartar chúig cinn dhuit, agus má chuireann tú ina sheasamh suas ina aghaidh é, comhartar trí cinn. Fiche a haon atá sa gcluiche ar fad ansin. CC: S-4-05-07
Agus, deir siad, roimh m'amsa, gob in é an sórt solas a bhí acu sa teach, trí bhrobh a chur ina seasamh in áit éigin, b'fhéidir i bhfód móna, agus iad a lasadh. CC: LM-1-02-02
D 01
stand up
N1
AGS
D'éirigh an t-ógánach ina sheasamh, buachaill Bhaile Átha Cliath. "M'anam" adeir sé "go dtiocfaidh mise in éineacht leat." "Áh níl aon mhaith dhom ionat" arsa mise. CC: TM-7-03-03
Nuair a bhí sin déanta, d'éirigh sé ina sheasamh. CC: CR-1-14-11
Bhoil nuair a d'éirigh sé seo ina sheasamh, shín sé a mhéir ag an mbuidéal arís is ag a bhéal. CC: RM-7-05-06
02
stand up
N1
MOT
gruaig
A
(DIR)
suas
P1
LOC
Agus thosaigh sé ag báthadh allais agus sheas a ghruaig suas ar a chloigeann. CC: LC-1-36-17
Bhí gruaig orm san am sin, sheas sí ar mo chloigeann le faitíos. CC: LC-7-04-04
Aon cheann maith a chuir an ghruaig ina seasamh ar do chloigeann ná tada mar sin, faoin dream siúd? CC: RM-6-08-03
E 01
stop
N1
AGS
P1
LOC
ag
Agus, chuaigh mé féin is é féin siar, agus sheas muid ag aonach an Spidéil agus ní raibh mé ach théis seasamh ann is bhí trí ghamhain beag ó thuaidh den... CC: FO-5-12-01
02
stop
N1
AGS
capall, carr
A
(DIR)
suas
P1
(LOC)
Ach nuair a bhí mé ag tíocht, tuairim, míle siar ón mbaile, sheas an capall suas. CC: LC-6-10-12
Nuair a bhíodar ag dul aníos tsráid an bhaile mhóir, sheasadar. CC: LC-7-01-30
Sheas an carr, le mo thaobhsa, agus d'úirt siad liom, strainséirí a bhí iontu, gan a dhul siar, go raibh an fear sin thiar nach raibh sé ceart. CC: FO-7-08-12
03
stop
N1
AGS
S1
ACT
Svn
Ach sheas muid ag breathnú air. CC: FO-7-11-22
04
stop
N1
AGS
S2
ACT
S
"Seasfaidh muid" adeir muide "go bhfeice muid cén sórt Gaeilge atá aige seo. CC: SP-5-08-02
02 A 01
fan, sojourn
N1
AGS
P1
LOC
Ní raibh beirt fhear ar bith ba bhreácha ná iad in áit ar bith a seasfaidís, dhá ghaiscíoch bhreá. CC: LC-7-02-02
Agus cheap mé gurb é an áit ba fuaire é dár sheas mé ariamh. CC: SP-1-11-02
Ach ón lá sin go dtí an lá a rugadh uirthi, níor sheas sí ariamh istigh tigh Bhergin. CC: FO-7-08-17
02.1
mair, stay alive
N1
EXP
Adj
TEM
gearr
Agus is beag aird atá acu orm, ach crochta leo ag damhsaíocha agus ag imeacht ag éirí in airde, ach go deimhin is gearr a sheasfas mise, is gearr go gcaithfidh mé tabhairt suas. CC: FO-3-13-02
02.2
mair, stay, survive
N1
EXP
N2
TEM
[achar]
Shin é é anois a mhac, bhí sé in ann seasamh dhá oíche agus dhá lá gan aon bhlas len ithe. CC: RM-2-15-14
03
fan, stay
N1
AGS
P1
STA
i (ess): staic
Sheasfainn i mo staic go bhfeicinn cén taobh a thógfadh sise agus leanfainn í. CC: MI-7-11-06
04
caith, spend
N1
AGS
N2
TEM
P1
LOC
Ach d'úirt duine éigin dóigh go raibh foscadh aige is an lá a sheasamh ann. CC: RM-6-11-17
05
stay
N1
TEM
lá, tráthnóna, aimsir
Adj
QUA
maith, féaráilte
Bhí an lá in ann seasamh, go rímhaith, ón haon a chlog, go raibh sé an hocht nó an naoi a chlog tráthnóna. CC: LM-4-02-17
Bhí siad ag rá go ngabhfaidís go hÁrainn, in timpeall is dhá uair an chloig, dhá seasfadh an tráthnóna féaráilte. CC: LC-6-03-09
Nach bhfuil 'chuile dhuine anois thuas ar an bportach le trí mhí, agus is dóigh dhá seasfadh an aimsir go mbeifí ann go Nollaig. CC: TM2-12-02-04
06
lean, stay
N1
AGS
P1
TEM
go: maidin
P2
LOC
S1
ACT
Svn
Agus síos leis arís agus sheas sé go maidin sa toirneach ag scaradh feamainne. CC: SP-5-16-07
B 01.1
last
N1
AFF
N2
TEM
[achar]
Bhoil ní sheasfaidh geata an foundary ach dhá bhliain. CC: MI-3-06-12
Ach, bydad cheapfainn na rópaí cíbe seo ar ndóigh a dheartháir ní sheasfaidís sin dhá soicint. CC: TM1-4-02-02
Tá an tincéara féin gaibhte chun donacht, dhá bhfuighfeá ceaintín ón tincéara roimhe seo, sheasfadh sé seacht mbliana. CC: RL-3-20-02
01.2
last
N1
AFF
A
i bhfad, go deo
Ach ní i bhfad a sheasfadh sí. CC: LM-1-02-03
Óh ní sheasfaidh sí i bhfad, ach má thriomaíonn sí ceart an bhfuil a fhios agat tá sí éasca. CC: TM1-2-08-08
Dhá gcoinnífí tirim í, nó dhá gcoinnífí fliuch í, sheasfadh sí is dóigh go deo. CC: TM1-5-03-07
01.3
last
N1
AFF?
Adj
TEM
fada, gearr
Is faide atá na bróga atá anois ann ag seasamh go mór, agus na stocaí freisin. CC: RL-2-05-07
Dhá thiubhacht dhá mbeadh sé b'amhlaidh ab fhaide a sheasfadh sé, agus mar sin, tugtaí isteach é mar deiridís féin ag an bhfactory. CC: LM-1-04-02
Is gearr a sheasfadh cléibhín carraigín fós dhom. CC: TM2-10-02-38
01.4
last
N1
AFF?
Adj
QUA
maith, fearr
Ach tá a fhios agam ó shin féin, chuir mé amach leis an meaisín an t-am sin é agus tá a fhios agam go mb'fhearr a sheas sé an t-am sin ná anois. CC: LC-5-03-47
Ach, claíocha ar bith a rinne na seandream, go mórmór má bhí sé déanta ar thalamh crua, ní sheasann sé chomh maith ar thalamh móna mar a thuigeann tú féin... CC: TM1-2-06-05
02
last
N1
pingin
P1
EXP
do
Adj
TEM
fada
Fada a sheasfadh an dtuigeann tú, fada a sheasfadh pingin dhuit nuair a gheofá trí chaitheamh ar phingin, i dtosach. CC: RM-5-07-02
Ní bheadh a fhios agat nach mb'fhéidir go dtiocfainn trasna go Sasana, ina dhiaidh sin má sheasann na pingneacha dhom. CC: FO-3-03-01
03
last
N1
grá
Seasann grá na mná don fhear, nó go mbeirtear an chéad mhac. CC: MI-5-04-48
04
cuidigh, support
N1
AGS
P1
EXP
do
An fhad is a sheasfas mise dhá dhéanamh dhi níl aon stró uirthi. CC: FO-3-01-10
C 01
last, go on
N1
EVT
rásaí, civil war
N2
TEM
[achar]
Bhoil sheasadh na rásaí trí lá. CC: FO-5-17-01
An civil war, an diabhal sin a thosaigh idir muid féin ansin, agus, sheas sé sin, tá sé chomh maith dhuit gur sheas sé bliain go leith go dona go maith. CC: RM-5-11-03
D 01
depend
N1
EXP
P1
CAU
ar: Gaeilge
An uair sin, d'fhéadfá a rá, go raibh tú in ann seasamh ar do chuid Gaeilge. CC: TM2-8-11-13
02
stay faithful
N1
AGS
Adj
STA
dílis
Bhoil, cuireadh bagairt amach ansin, go seasfaidís dílis, nach dtabharfaidís isteach don socrú a rinne an seisear a chuaigh anonn go Sasana. CC: SP-6-01-18
E 01
keep word
N1
AGS
P1
DIC
le: focal
sheasfadh siad lena bhfocal. CC: SP-6-06-03
03 A 01
withstand, survive
P1
in aghaidh
Seanchlaíocha atá déanta ó thús an tsaoil, tá siad ina seasamh fós in aghaidh stoirmeacha, gálaí, toirneach agus 'chuile dhrochaimsir CC: TM1-2-06-01
02
withstand
N1
AGS
A
DIR
suas
P1
ASS
do
Bhoil ar ndóigh, tá sé ag caitheamh agus cáin, mise go bhfuil mé ag seasamh suas don dochtúr. CC: LM-2-08-14
03
survive, tolerate
N1
AFF
feamainn
Bhoil meastú an seasfaidh an fheamainn sin é? CC: SP-7-17-02
04
survive
N1
AFF
N2
TEM
[achar]
Mar is dona a chreidfeá go seasfadh eascann trí lá. CC: LC-3-03-32
B 01
tolerate
N1
EXP
N2
báisteach
Diabhal a bhfuil siad in ann, múr amháin báistí a sheasamh taobh amuigh den doras. CC: TM-6-06-03
Níl duine ar bith in ann an phian a sheasamh. CC: M-6-22-25
02
tolerate
N1
EXP
N2
ACT
Bhí an dlí chomh géar sin acu. Agus an pointe is measa fós a Phádraigín, go ndéana Dia trócaire ar na mairbh ba deacair dhóibh a sheasamh, an pointe is measa ar fad. Dhá bpósfadh lanúin óg an uair sin, chaithfeadh an bhean óg dhá mbeadh sí cineál feiceálach ar chor ar bith, a dhul soir don Chaisleán go gcodlódh sí oíche le duine de na Blácaigh shul má chodlódh sí aon oíche lena fear pósta.. CC: RMh-2-17-02
Ach cheap me go raibh fuacht cráite, agus cheap mé go raibh sclábhaíocht uafásach, a bhí deacair a sheasamh ag baint le déanamh poitín an lá sin. CC: S-1-11-02
Bhí go leor fir an uair sin ann ná raibh in ann an obair sin a sheasamh ná in ann a dhéanamh ach an oiread. Tá mise dhá rá sin leat. CC: TM-11-04-05
C 01
pass
N1
sampla
P1
EXP
do
Bhoil anois dhá mbeifeása ag dul ag díol coirlí mar sin, chuirfeá suas an chloch nó an charraig, a cheapfá ab fhearr a sheasfadh sampla dhuit nach gcuirfeá? CC: LC-6-01-38
D 01
pass
N1
EXP
N2
EVT
test
B'fhéidir go seasfadh sí test agus dhá bhéidir nach seasfadh. CC: SP-9-11-12
04 A 01
support
N1
AGS
P1
EXP
le: páiste, etc
Socraíodh an cleamhnas suas rinne siad amach ar an mbean rua, agus 'sí an bhean dhubh ('sé) is fearr a thuigfeas muid ar fad é, an deirfiúr, a bhí ag dul ag seasamh léithi. CC: LC-7-03-31
Agus nach raibh aithne ar bith aici ar an bhfear b'fhéidir nó gur sheasadar lena chéile ag dul ag pósadh an mhaidin sin. CC: FO-4-14-02
Tá ádh ag imeacht le daoiní an dtuigeann tú, (go) bhfuil siad níos fearr ná a chéile le seasamh leis an bpáiste. CC: LC-2-08-23
02
support
N1
AGS
P1
EXP
do
Cén chaoi a seasfaidh mise dhuitse, agus tusa ag seasamh dhomsa, agus faitíos orm, faitíos m'anam orm go bhfuighidh tú gliomach níos mó ná a gheobhas mé féin. CC: TM2-8-05-06
Nach in é a inseos dhuit nach bhfuil muid ag seasamh dhá chéile? CC: TM2-8-05-06
03
support
N1
AGS
A
MOD
P1
EXP
ar son
Thug an breitheamh amach ar chuma ar bith nuair a cuireadh an chúis i mo leith, agus bhí an councillor ag seasamh, sheas sé go daingean docht ar mo shon. CC: SP-1-12-08
04
support
N1
AGS
P1
taobh thiar de: sláinte
Na dochtúir a bheith ann le seasamh taobh thiar don tsláinte. CC: TM2-10-02-23
B 01
cuidigh, help
N1
CAU?
obair; sláinte
P1
EXP
do
Ach, an bhfuil a fhios agat níl a fhios agam cén chaoi a seasfaidh an obair seo i gcónaí dhaoibh an bhfuil a fhios agat. CC: FO-5-29-01
Níl aon cheo ag seasamh dhóibh tá mé féin ag déanamh amach ach an tsláinte mhór atá acu. CC: SP-7-26-09
02
support; rely on
N1
marc
P1
EXP
do
Agus nuair atá an bhuaí leagtha, 'sén marc talún a bhí ag dul ag seasamh dhóibh, leis an mbuaí a thógáil arís. CC: TM2-7-02-14
C 01
defend
N1
AGS
P1
ar: cearta
Tugadh os comhair breithimh lá arna mhárach mé, agus, bhí mé ag cur i gcéill dóibh, nó ag seasamh ar mo chearta ag rá nach mé a mharaigh é. CC: SP-1-12-06
05 A 01
buy, stand
N1
AGS
N2
MOT?
deoch
P1
EXP
do
Ach, b'éigean don sapper ina dhiaidh sin deoch a sheasamh dhóibh, bhí sé brúiteach air. CC: S-8-12-03
02
buy, stand
N1
AGS
N2
MOT
ól
Níl aon mhaith leis a Phádraig ag seasamh óil. CC: MI-4-03-06
Bhoil aon rud amháin faoi Pheadar Dan nuair a ghabhfas Peadar Dan amach ag ól gabhfaidh sé ag ól agus seasfaidh sé ól, agus ólfaidh sé an t-ól. CC: MI-4-03-07