Pota Focal Intergaelic Global Glossary Terminologue Phrasomatic
Gluais TíHouse Glossary Gluais Beo!Beo! Glossary TeasárasThesaurus BriathraVerbs
cruaigh cruinnigh cruthaigh cuardaigh cuidigh cuimhnigh cuimil cuir cum damhsaigh déan dearbhaigh dearc dearg déileáil deir díbir díol dírigh diúltaigh dóigh
cuir
01 A 01
put = to seize an object and deposit it in some other location
N1
AGS
[anim]
N2
MOT
[mat]
A
(TER)
suas
P1
TER
Semantic Class: TRA
Chuir sé sáspan ar an tine le haghaidh tae a dhéanamh. CC: SP-7-26-07
Bhain mise dhíom mo jaicéad agus chuir mé faoi mo chloigeann, mar philiúr é. CC: SP-8-02-01
Cuireann siad suas le leathchéad min feamainne isteach i mbairille, agus suas le cheithre galún fichead uisce. CC: SP-9-01-04
02
apply, put up = to permanently apply some material to some object
N1
AGS
[anim]
N2
MOT
[mat]
A
(TER)
suas
P1
AFF
ar
Semantic Class: TRA
Tá go leor de na daoine uaisle thart timpeall chathair na Gaillimhe, ag ceannacht an stuf seo freisin uathu le cur ar a gcuid lawnanna CC: SP-9-01-05
Breith ar a láí agus ag cur smugairle ar a láimh, tabhairt coisméig i ndiaidh a chúil agus bhí an fear ina sheasamh taobh thiar dhó. CC: SP-3-11-05
Ach, oíche Dé Sathairn, chuir muid suas na póstaeraí ar chaoi ar bith, agus chuir... níor thug muid na hainmneacha cearta orainn féin. CC: SP-4-05-13
03
lay, install = to connect a place to a network of supply
N1
AGS
[hum]
N2
MOT/FIN
[tech]
A
TER
isteach síos
P1
(TER)
i
Semantic Class: ACT
Bhoil, bím, cineál ag déanamh ballaí, agus ag cur isteach bathanna agus... CC: SP-7-01-04
Agus bhí an esb, bhí siad ag cur síos an líne sin ag an Spidéal ag an am. CC: SP-4-05-14
04
put on ('don') = to cover (parts of) the body with garments
N1
AGS
[hum]
N2
MOT
[text]
P1
AGS
ar
Semantic Class: ACT
Chuir mé orm mo chuid éadaigh, agus mé fliuch báite, níor bhac mé le mo chraiceann a thriomú. CC: SP-9-05-07
Níor chuir mé aon bhróig orm go ndeachaigh mé síos thar fuinneog Mhike Cadhain, CC: SP-8-08-03
05
plant = to sow crops
N1
AGS
[hum]
N2
AFF/LOC
[veg] garraí …
Semantic Class: ACT
Ní raibh aige ach garraí beag bhéal an dorais, a mbíodh na fataí agus na torthaí curtha aige CC: SP
Ach breathnaigh tú féin anois, is fearr aon gharraí beag amháin a chuireas muintir an lae inniu, ná seacht ngarraí a bhí curtha acusan. CC: TM1-6-02-08
06
put down = to start a process of burning or cooking
N1
AGS
[hum]
N2
EFF
citil, tine
A
DIR
síos
Semantic Class: ACT
Chuir siad síos tine, chuir siad pota os a chionn. CC: SP-1-11-04
Chuir sí síos taepat álainn tae. CC: SP-9-05-09
07
ceil, hide = to bring an object out of sight
N1
AGS
[anim]
N2
AFF
[mat]
P1
DIR
i bhfolach, i leataobh, i dtaisce
Semantic Class: ACT
Mar bhí fuisce ar an mbád seo a chuaigh ar an gcarraig an dtuigeann tú agus chuir na mairnéalaí i bhfolach é. CC: SP-7-03-10
Bhíodh a gcuid éanlaith féin acu an bhfuil a fhios agat, agus uibheacha, bíodh go gcaithfidís roinnt mhaith dhó sin a chur i leataobh CC: TM1-1-10-03
08
bring ashore, land = to move a boat, or a catch to firm ground
N1
AGS
[anim]
N2
MOT
bád … iasc …
P1
TER
i dtír
Semantic Class: TRA
Tá a fhios agam, ar chuma ar bith, gur tháinig go leor báid i dtír anseo, nó go cuireadh i dtír iad, CC: TM1-5-01-01
09
bet on = to offer payment for a possible future event
N1
AGS1
[hum]
N2
ACT/VAL
geall; [finan]
P1
(AGS2)
le [hum]
S2
FAC
go
Agus cuirfidh mé geall leat, go mbeidh im agat. CC: SP-7-06-02
Chuirfinn geall gur maith a dhíoladh sé ina dhiaidh sin. CC: MI-7-03-03
Cuirfidh mé chúig phunt leat in aghaidh céad punt. CC: MI-4-02-47
10
be interested, like = to habitually pay attention to
N1
AGS
[hum]
N2
suim, spéis, dúil
P1
THE
i
Semantic Class: COG
Bhoil, cuireann tusa spéis i gcluichí freisin a Joe nach gcuirinns? CC: SP-4-04-01
11
be buried = to be put in a grave after death
N1
(AGS)
[hum]
N2
AFF
[hum]
A
(LOC)
P1
(LOC)
Semantic Class: PRO
Chuir sé é, in uaigh, agus, pé ar bith cén t-achar ina dhiaidh a mhair an mháthair, chuir sé í, agus d'imigh leis, CC: SP-9-14-01
Cuireadh é ansin i mbliana nó anuraidh é, chuala mé. CC: SP-8-07-19
Féacha anois an áit a bhfuil siad, curtha thíos ansin. CC: SP-3-11-02
B 01
describe, report = to make exhaustive statements about some topic
N1
AGS
[hum]
A
DIR?
síos
P1
THE
ar
Semantic Class: DIC
Agus, 'seo é mar a chuir sí síos ar an lá: CC: SP-4-01-06
Bhí corrdhuine eile ag teacht ann, agus, bhídís ag cur síos ar Bhaile Átha Cliath, agus ag inseacht na scéalta a bhíodh sa bpáipéar. CC: SP-1-05-02
02
suppress = to prevent former practices from being carried out
N1
AGS
[hum]
N2
ACT/AFF
poitín …
A
DIR?
síos
Chuir siad an poitín síos ach ar ndóigh b'fhéidir gur maith an scéal é, aontaím gur maith an scéal é a chur síos CC: SP-2-07-04
03
settle, take up residence, stay = to occupy a dwelling or lodging
N1
AGS
[hum]
A
(LOC)
P1
AGS
faoi (refl)
P2
LOC
LOC
Semantic Class: ACT
Chuireadar fúthu sa Spidéal an oíche sin, agus bhí siad le dhul go hÁrainn lá arna mhárach, arís. CC: SP-8-04-01
An bhfuil aon áit siar ansin agaibh, a mbíonn na tincéaraí ag cur fúthu ann? CC: SP-5-15-01
Dhá socraíodh sé síos agus giodáinín a réiteach dhó féin, agus cur faoi ann ar feadh a shaoil. CC: TM2-1-13-01
02 A 01
send = to direct a person or object to another place
N1
AGS
N2
MOT
A
(TER)
P1
TER
Semantic Class: TRA
02
expel = to remove a person from a place
N1
AGS
N2
MOT
A
DIR
amach
P1
(FNT)
as
Semantic Class: TRA
03
mislead = to direct a person the wrong way, or to make him lose orientation
N1
AGS
N2
MOT
A
DIR
amú
Semantic Class: TRA
B 01
send for, ask for, enquire about = to obtain or pass on information, or to call for help
N1
AGS
N2
DIC
scéala, fios, tuairisc
P1
TER
chuig
P2
THE
ar
Semantic Class: DIC
02
apply for = to show interest in some work or position
N1
AGS
A
FIN?
isteach
P1
ACT
ar
03 A 01
rain, snow = to produce precipitation
N1
N2
(EFF)
báisteach, sneachta etc.
Semantic Class: PRO
02
sweat, bleed = to emit bodily fluids
N1
EXP
N2
EFF
allas, fuil
Semantic Class: PRO
Dhá mbeadh sé níos teocha bheadh muid ag cur allais. CC: MI-6-22-16
03
spring, bud, grow = to grow a germ or branch
N1
CAU?
A
DIR
amach
Semantic Class: PRO
Má ghearrann tú bun crainn ar bith anois, thart anseo, de chineál crann ar bith, agus, breathnaigh ag teacht don séasúr arís, tá sé ag cur amach. CC: MI-7-17-11
04
oppose, contradict = to express a different opinion
N1
AGS
[hum]
P1
ADR
in aghaidh
Semantic Class: COG
Bhí suim mhór aige i bpolaitíocht agus bhuailfeadh sé isteach ar an mbaithis thú chomh scioptha le meach, dhá dtosfá ag cur ina aghaidh. CC: SP-5-03-25
04 A 01
affect = to bring a person into some particular state
N1
AGS/CAU
N2
STA
P1
EXP
ar
Agus ar ndóigh nuair a d'fheicfeá na gasúir bheaga ann bheadh siad ag cur ríméid ort freisin. CC: SP-7-05-04
B'fhéidir gur faitíos a chuir muid uirthi. CC: SP-7-07-03
02
irritate, interfere, annoy, bother = to bring a person into an unpleasant state
N1
CAU
A
DIR?
isteach; as
P1
EXP
ar; do
'sé an fadhb is mó a bhí ag cur isteach ormsa, CC: SP-7-04-02
'Sé [solas] is mó atá ag cur as don amharc anois. CC: TM1-6-09-01
Agus, ní raibh trioblóid na tíre seo ag cur as dhóibh, mar ní raibh a fhios acu an raibh a leithéid ann. CC: TM1-1-07-02
03
ask = to utter a question
N1
AGS
N2
DIC
ceist
P1
ADR
ar
P2
(THE)
faoi
S2
THE
an cé
Semantic Class: DIC
Chuir siad ceist orm cén tslí bheatha a bhí sa mbaile agam. Chuir sé cúpla ceist ar De Valera, faoin airgead, bunú an airgid, cúpla ceist eile. CC: SP-1-12-09 SP-6-23-02
Chuir sé ceist, ar na scoláirí sa rang, an raibh aon rá eile acu mar sin. CC: SP-1-05-18
Agus níor chuir sé aon cheist uaidh sin amach CC: SP-2-14-08
04
make believe = to talk a person into believing something unlikely or false
N1
AGS
A
TER?
i gcéill
P1
ADR/EXP
do
S2
FAC
Sgo
Semantic Class: DIC
Anam gur cuireadh i gcéill dhóibh é. CC: TM2-9-04-05
Ceistíodh mé féin agus bhí sé chomh maith dhom ag iarraidh olann ar ghabhar le bheith ag iarraidh ag cur i gcéill dhóibh nach mé a mharaigh an fear. CC: SP-1-12-06
Rinne mé 'chuile chur i gcéill. CC: MI-6-22-20
05
put up, establish = to bring an intitution into existence
N1
AGS
N2
EFF
A
TER?
ar bun, ar siúl
P1
(LOC)
Semantic Class: ACT
Cén mhaith don fhear sin an factory sin a chur ar bun, i nGaillimh, mura mbeadh rud le déanamh ann. CC: TM2-0-15-06
Agus cén fáth go bhfuil Gearmánach in ann a thíocht isteach, agus monarcain a chur ar bun in Éirinn? CC: MI-5-07-12
Gur chuir sé an Ghaeilge ar bun níos fearr ná mar a bhí sí ar chuma ar bith. CC: TM2-2-07-07
06
set up = to give a person a particular role
N1
AGS
N2
EXP
A
DIR?
suas
P1
(FUN)
mar; i+poss
S1
ACT
Svn
Ach chuir Mícheál suas é, […], ag dul ag inseacht faoin tír, agus mar a bhí sí. CC: SP-6-23-01
07
oblige = to force a person to behave in a particular way
N1
AGS
N2
ACT
iallacht, cumaoin, gníomh
P1
EXP
ar
S1
(ACT)
Svn
Semantic Class: DIC
Ach ní raibh siad ag cur orthu gníomh chomh géar sin a dhéanamh an uair sin CC: SP-1-06-03
chuirfidh tú iallacht ar an táilliúr dada a dhéanamh mura dtogróidh sé féin é. CC: MI-2-01-08
Bhoil ní chuirfí cumaoin ar bith orm ach go mb'fhéidir go bhfuighinn píosa tobac le... CC: MI-7-02-04
B 01
make do = to cause a person to act in a particular way
N1
AGS
N2
EXP
S1
ACT
Svn(ag)
Semantic Class: CAU
Tá siad ag cur teannadh leo ag iarraidh iad a chur ag imeacht. CC: TM2-8-10-23
Agus le haghaidh gruaig a chur ag fás. CC: MI-6-22-03
02
make do = to cause an object to change in a particular way
N1
AGS
N2
EXP
S1
ACT
Svn(ag)
Semantic Class: CAU
Tá siad ag cur teannadh leo ag iarraidh iad a chur ag imeacht. CC: TM2-8-10-23
Agus le haghaidh gruaig a chur ag fás. CC: MI-6-22-03
C 01
start/finish = begin or put an end to an ongoing process
N1
AGS
N2
TEM
tús/deireadh
P1
EVT
le
Semantic Class: PHA
Níl muid ag fáil aon deis le deireadh a chur leis an ngalra. CC: TM2-1-06-05
Ach, cheapfainn féin gurb é an tAthair Ó Conghaile a chuir deireadh leis an bpoitín. CC: SP-1-10-04
02
change = bring sth into a new shape or condition
N1
AGS
N2
EVT
athrú
P1
AFF
ar
Semantic Class: CAU
Ach bydad déarfainn freisin, nár cheart aon athrú a chur ar an nGaeltacht anseo againne, chomh fada le na tithe. CC: TM2-2-08-01
03
adjust, fix, repair = bring sth into proper shape or function
N1
AGS
N2
STA
caoi, deis, cuma
P1
AFF
ar
Semantic Class: ACT
Bhoil ní raibh mé féin suas an bóthar sin le fada ach ar ndóigh, cuireadh an-chaoi air le gairid ar ndóigh. CC: SP-5-03-10
Bhí an fear an lá seo, amuigh sa ngarraí ag obair, tá mé ag ceapadh gur ag cur caoi ar an ngabáiste a bhí sé, CC: SP-8-01-02
Níor chuir an tincéara ariamh aon chuma air féin. CC: TM2-8-04-06
04
disfigure = bring sth out of proper shape or function
N1
AGS
N2
AFF
P1
STA
ó rath
Semantic Class: CAU
Bhoil chuir sé ó rath an gliomach eile. CC: MI-4-02-32
05
welcome = receive a person in a friendly manner
N1
AGS
N2
ACT
fáilte
P1
EXP
roimh
Semantic Class: DIC
Cuireadh fáilte thíos roimhe, ag an gcaisleán. CC: SP-3-12-05